Het papieren tijdperk

De vraag of drukwerk als medium voor informatieverspreiding toekomst heeft, dook voor het eerst op in de jaren zestig en is de afgelopen decennia genuanceerd beantwoord. Een Nederlands onderzoek voorspelde tien jaar geleden trends over de vervanging van gedrukte publicaties door elektronische. Van naslagwerken zoals bibliografieën, gidsen met adresgegevens en wetten werd verwacht dat 25 tot 45 procent uitsluitend elektronisch beschikbaar zou komen. Voor monografieën, cursusboeken, rapporten, tijdschriften schatte men percentages van 5 tot 20. 10 tot 30 procent zou zowel elektronisch als gedrukt verschijnen. Publicaties worden tegenwoordig zowel op papier [folio] als elektronisch [digitaal] uitgegeven omdat beide dragers sterke en zwakke kanten hebben. Het zou dus onverstandig zijn uitsluitend op digitale informatie te focussen.
Het werken op papier verschilt overigens niet zo veel van het werken met de computer. Roland Barthes gebruikte kaartsystemen om zijn informatie te ordenen en vervolgens te presenteren. Zo vertelde hij dat het boek Michelt par lui-Même ontstond uit een willekeurige ordening van papierstukjes. “Op systeemkaarten schreef ik de zinnen die me om welke reden dan ook wel aanstonden, of zinnen die steeds terugkeerden. Door die kaarten te ordenen, ongeveer zoals je met een stel speelkaarten in de weer bent, kon ik niet anders dan uitkomen bij een bepaalde thematiek.” Umberto Eco gebruikt de teksten zelf, fotokopieën en kaartjes. “Dus schreef ik, terwijl ik de teksten door elkaar om me heen had liggen; ik keek nu eens naar de ene en dan weer naar de andere, schreef er een stuk van over en verbond het onmiddellijk met een ander.” De werkwijze verloopt in het digitale tijdperk niet anders dan in het analoge tijdperk. Technisch gesproken toch – de charme van het stof tussen de kladjes, de ezelsoren en de inktvlekken, de markeringen en het vergeelde papier ruimt plaats voor een laptop die allergisch is aan stof en koffie. Wie digitaal verzamelt, gaat het best, net zoals Barthes, selectief te werk en beperkt de oogst tot trefwoorden, fragmenten, eventueel bladzijdes,… Aarzel dus niet om tijdens het zoeken reeds nota’s te maken, structuren te bedenken, maar dan op de wiki, in plaats van op het papier.